Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, aşırı sıcakların sadece fiziksel sağlığı değil, aynı zamanda ruhsal dengeyi de doğrudan ve olumsuz yönde etkilediğini belirtti.
Üniversite tarafından yapılan bilgilendirmede değerlendirmelerine yer verilen Prof. Dr. Ensari, yükselen hava sıcaklığı ve nem oranının öfke kontrolünü zayıflatabileceğine, uyku kalitesini düşürebileceğine; depresyon, bipolar bozukluk ve psikotik bozukluklarda ise alevlenme riskini tetikleyebileceğine dikkat çekti.
“Sıcağın Ruhsal Duruma Etkisi Dolaylı Değil, Doğrudandır”
Psikiyatrik ilaç kullanan kişilerin sıcak hava koşullarında sıvı-elektrolit dengesi ve olası ilaç yan etkileri bakımından çok daha dikkatli davranması gerektiğini vurgulayan Ensari, şu ifadeleri kullandı
“Sıcak havalarda artan tartışmalar, trafikte kısalan sabırlar ve bir anda parlama gibi durumlar yalnızca psikolojik yorgunlukla açıklanamaz. Isı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi beyinde önemli ölçüde ortak mekanizmalar üzerinden yürütülüyor. Temel gerçek şudur, ısı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi, beyinde ayrı sistemler değildir. Bu nedenle sıcağın ruhsal duruma etkisi dolaylı değil, doğrudandır.”
Artan sıcaklıkla beraber yaşanan sıvı-elektrolit kaybı, uyarılmışlık düzeyindeki artış ve bozulan uyku düzeninin bir araya gelmesiyle dürtü denetimini sağlayan prefrontal işlevlerin zayıfladığını aktaran Ensari, tehdit algısının ise öne çıktığını kaydetti.
Öfke patlamalarının nörobiyolojik denge problemleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyleyen Ensari, “Sıcaklık ile şiddet arasındaki ilişkinin farklı ülke, dönem ve yöntemlerde tekrarlanarak gösterilmiş olması bu tablonun sahadaki karşılığını net olarak ortaya koymaktadır. Öfke patlaması fren mekanizmasının zayıfladığı, gazın ise güçlendiği bir nörobiyolojik denge sorunudur. Nem bu tabloyu ağırlaştırır, çünkü terin buharlaşmasını engelleyerek vücudun tek etkili serinleme mekanizmasını devre dışı bırakır, beden serinleyemedikçe uyarılmışlık düzeyi düşmez” dedi.
İlaç Kullananlar ve Kronik Hastalar Dikkat Etmeli
Sıcak havaların bazı psikiyatrik ilaçların yan etkileri ve vücudun ısı düzenleme kapasitesi açısından ek risk faktörü oluşturabileceğini ifade eden Prof. Dr. Ensari, özellikle antipsikotik, antikolinerjik, antidepresan ve uyarıcı ilaç kullanan bireylerin temkinli olması gerektiğini söyledi.
Aşırı sıcakların ruhsal denge üzerindeki etkisinin kişiye göre farklılık gösterdiğini belirten Ensari, sözlerini şöyle sürdürdü
“Tek bir sıcaklık değeri herkes için kritik eşik olarak kabul edilemez. Herkes için geçerli, keskin bir eşik yoktur. Veriler bir eşikten çok, sıcaklık arttıkça riskin kademeli yükseldiği bir doz-yanıt ilişkisi gösteriyor. Kişisel eşiği kişinin yaşı, kardiyovasküler ve nörolojik eşlik eden bir hastalığın olup olmaması, ilaç yükü, alkol kullanımı, sıcağa uyum düzeyi ve nem belirler. Sıcak havaların ruhsal etkilerinde uyku önemli bir ara mekanizmadır. Uyku ile ısı arasındaki bağ konfor meselesi değildir, uykunun başlaması fizyolojik olarak ısı kaybına bağımlıdır. Uykuya dalış, distal cilt damarlarının genişleyip ısı atmasıyla çekirdek ısının düşmesi üzerinden gerçekleşir. Ortam sıcaklığı yüksekse bu ısı atımı olmaz, uykuya dalma süresi uzar, gece uyanmaları artar.”
Bipolar bozukluk ve manik atak süreçlerini tetikleyen en önemli faktörlerden birinin uykusuzluk olduğunu vurgulayan Ensari, “Bipolar bozukluk ve manik atak tablosuna bağlı hastane yatış oranlarının yaz aylarında zirve yaptığı, yüksek sıcaklığın yatışlarla ilişkili olduğu yine bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir” bilgisini paylaştı.
Sıcak Havalarda Ruh ve Beden Sağlığını Korumak İçin Öneriler
Prof. Dr. Hülya Ensari, aşırı sıcak günlerde hem ruhsal hem de fiziksel sağlığın muhafaza edilmesi için şu uyarılarda bulundu
- Yatak odasını mümkün olduğunca serin ve hava akımlı tutun; serinletme imkanı yoksa uyumadan önce en az 1-2 saat havalandırın.
- Yatmadan önce ılık duş alın. Ilık su cilt damarlarını genişleterek çekirdek ısısının düşmesine yardımcı olur.
- Akşam saatlerinde alkol tüketiminden kaçının.
- Sıvı tüketimini günün geneline yayın ve 11.00-16.00 saatleri arasında zorunlu olmadıkça dışarıda kalmayın.
- Psikiyatrik ilaç kullanan yakınlarınızın sıvı tüketimini ve bilinç durumunu yakından gözlemleyin.
- Konfüzyon (zihin karışıklığı), konuşma bozukluğu ya da terlemenin durması gibi durumların acil başvuru sebebi olduğunu unutmayın.
- İlaçlarınızı hekiminize danışmadan kesmeyin; doz ve saat düzenlemeleri konusunda mutlaka doktorunuzla görüşün.
News
